کلاس معکوس (Flipped Classroom) شکل جدیدی از کلاس های درسی حضوری است. در این کلاس ‌ها فعالیت‌ هایی که به‌طور سنتی در کلاس‌ های درس انجام می‌ شده مثل تدریس مطالب اصلی هر درس، در خانه توسط دانشجویان انجام می ‌شود.

دانشجویان برای یادگیری محتوای دروس از ویدئو های آموزشی استفاده می‌ کنند که می‌ توانند آن ها را از طریق درس باز آنلاین بزرگ، یوتیوب، سایت تد یا هر سیستم آموزش الکترونیکی تهیه کنند و فعالیت‌ هایی که به‌طور سنتی در خانه انجام می‌شده مثل انجام تکالیف و پروژه‌ های درسی در کلاس انجام می ‌شود. در واقع معکوس نامیده شدن آن به همین دلیل است. به این ترتیب کلاس می ‌تواند مکانی برای تعامل با استاد و سایر دانشجویان، یادگیری دانشجویان از هم و انجام کار عملی به شکل گروهی باشد و می ‌توان تحرک، نشاط و پویایی کلاس‌ های درسی را افزایش داد. در ایران دانشگاه تهران و دانشگاه آزاد اسلامی ساری کلاس معکوس را پیاده ‌سازی کرده ‌اند.

برای درک بهتر مفهوم و نحوه پیاده سازی کلاس معکوس در ادامه ی مقاله یک سناریوی نمونه از کلاس معکوس را با هم بررسی می کنیم.

سناریو

در دو هفته اخیر، آرش در کلاس معکوسی در زمینه طراحی فضای سبز و باغبانی شرکت کرده است. هر جلسه، قبل از شرکت در کلاس، او به تماشای فیلم ضبط شده ای توسط مربی اش می پردازد. هر سخنرانی حاوی آزمون کوتاهی است برای حصول اطمینان از این که وی تمامی نکات مهم و ضروری درس را آموخته است.

امروز هنگام ورود به کلاس، او به برنامه ی کلاسی که روی برد نوشته شده است نگاهی می اندازد. نیم ساعت اول کلاس، تیم ها به بحث و تبادل نظر پیرامون مطالب آموخته شده از ویدئو های آموزشی می پردازند. استاد در بین میز گرد های دانشجویان حرکت می کند تا ضمن ارزیابی روند کار تیم ها، به سوالات احتمالی آن ها نیز پاسخ دهد.

تیم ها هر کدام با شمارکت یکدیگر موضوعی را برای انجام پروژه ی عملی انتخاب می کنند و ایده های شان را روی کاغذ ترسیم می کنند. استاد هر جا نیاز است تیم ها را راهنمایی کند و منابع بیشتری در اختیار آن ها قرار می دهد.

در نیم ساعت دوم کلاس، استاد سوالاتی را روی برد مطرح کرده است که تیم ها موظفند با هم فکری یکدیگر به آن ها پاسخ دهند و از جواب های خود دفاع کنند. استاد نیز سعی می کند تا آن ها را راهنمایی کند و گاهی نیز آموخته های آنان را به چالش بکشد.

در پایان کلاس، آرش اقرار می کند که با انجام فعالیت های گروهی توانسته است اطلاعات بیشتری کسب کند و به آموخته های خود بسیار مطمئن تر است نسبت به زمانی که در یک کلاس به شیوه سنتی شرکت کرده بود.

در مقاله ی بعدی ما با عنوان از صفر تا صد کلاس معکوس می توانید با جزییات بیشتری از نحوه برگزاری و فواید این شیوه آموزشی نوین آشنا شوید.

هدیه ویژه: درس‌افزار باز ام‌آی‌تی (به انگلیسی : MIT OpenCourseware) ابتکاری از موسسه فناوری ماساچوست (MIT) با هدف جمع‌ آوری تمام محتویات آموزشی دروس کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکترا در تمامی رشته‌ ها بصورت آنلاین (برخط) شروع شد و عمدتا رایگان و به صورت آزاد در دسترس همگان قرار دارد. این پروژه را می‌ توان به‌ عنوان انتشار محتویات آموزشی دانشگاه‌ ام‌ آی‌ تی در مقیاس وسیع بر روی وب دانست. پروژه درس‌ افزار باز ام‌ آی‌ تی در سال ۲۰۰۱ (میلادی) اعلان و آغاز شده است.