در مقاله ی آشنایی با مفهوم کلاس معکوس مختصری با این شیوه نوین آموزشی آشنا شدیم و سناریویی از یک کلاس معکوس را با هم دنبال کردیم. در این نوشتار می خواهیم با دقت بیشتری جزییات کلاس معکوس را بررسی نماییم و هر آن چه را که می بایست درباره ی کلاس معکوس بدانید برایتان شرح دهیم.

رویکرد تدریس معکوس چیست؟

کلاس معکوس مدل نوین آموزشی است که در آن اطلاعات جدید و آموزش در منزل صورت می گیرد و انجام تکالیف درسی در کلاس است. دانش آموزان  ویدئو های آموزشی را در منزل قبل از حضور در کلاس تماشا می کنند و زمان حضور در کلاس را به حل تمرین، انجام پروژه و بحثو تبادل نظر پیرامون آموخته های خود اختصاص می دهند. ویدئو های آموزشی که جزو ساختار اصلی و کلیدی تدریس معکوس است معمولا توسط مدرس تهیه می شوند و یا از منابع آموزشی آنلاین انتخاب می گردند.

ارزش شیوه تدریس معکوس در تبدیل زمان کلاسی به یک کارگاه آموزشی است که در آن فراگیران می توانند در مورد محتوای آموزشی اظهار نظر کنند، میزان یادگیری خود را ارزیابی کرده و با دیگر دانش آموزان از طریق فعالیت های عملی و گروهی در تعامل باشند. در حین جلسه کلاس معکوس، آموزگار بعنوان یک مربی و یا مشاور عمل می کند و دانش آموزان را برای انجام تمرین بیشتر و فعالیت گروهی تشویق می نماید.

اداره کلاس به شیوه معکوس چگونه است؟

برای تدریس معکوس یک روش واحد وجود ندارد و به طور کلی به هر کلاسی که در ساختار آن از ویدئو های آموزشی ضبط شده قبل از کلاس استفاده می شود و حل تکالیف را در کلاس به دنبال دارد، کلاس معکوس گفته می شود. در یک مدل کلی، فراگیران می بایست تعدادی ویدئوی حدودا ده دقیقه ای را هر جلسه قبل از کلاس تماشا کنند. تمارین و تست های آنلاین نیز برای سنجش یادگیری دانش آموزان می تواند بکار گرفته شود. استاد ممکن است بحث های کلاسی را مدیریت کندد و یا این که اجازه دهد محیط کلاس مانند استادیوی زنده ای باشد که دانش آموزان با مشارکت و همکاری آموخته های خود را تمرین کنند. به عنوان ناظر، مدرس روش های گوناگونی را پیشنهاد می کند، محتوای درسی را شفاف سازی می نماید و روند پیشرفت درسی فراگیران را زیر نظر دارد. همچنین آموزگاران می توانند برای حل مسائل مشکل درسی و یا یک تمرین سخت، گروه های بزرگ تری تشکیل دهند. از آن جایی که این روش تدریس تغییرات بزرگ و چشم گیری در نحوه ی برگزاری کلاس ایجاد می کند، برخی از اساتید تنها بعضی از ویژگی های مدل معکوس را استفاده می کنند و یا تعداد معدودی از جلسات را به شیوه ی معکوس برگزار می نمایند.

چه کسانی از شیوه کلاس معکوس استفاده می کنند؟

تعداد زیادی از کالج ها و دانشکده های تحصیلات عالی، واحد های درسی را به روش کلاس معکوس ارائه می کنند و این شیوه نوین آموزشی در آموزش عالی رشد چشمگیری داشته است. ویدئو های کوتاه آموزشی این امکان را به دانشجو می دهند تا با سرعت دلخواه خود مطالب را فرا گیرد و زمانی که نیاز به باز آموزی و یا تمرکز بیشتری دارد ویدئو را متوقف کرده و از نو تماشا کند. همچنین روش کلاس معکوس برای آموزش کار با نرم افزارهای گوناگون بسیار مفید است زیرا هنگامی که دانشجویان به کلاس می آیند می توانند با استفاده از نرم افزار مورد نظر پروژه های خود را به صورت تیمی به انجام برسانند. در دانشگاه هاروارد، یک استاد فیزیک نه تنها روش تدریس معکوس را بکار می گیرد بلکه سامانه ای تعاملی طراحی کرده است که دانشجویان می توانند در باره ی محتوای آموزشی بحث و تبادل نظر کنند. در ایران نیز دانشگاه تهران و دانشگاه آزاد اسلامی ساری کلاس معکوس را پیاده ‌سازی کرده ‌اند.

چرا بکارگیری کلاس معکوس اهمیت دارد؟

در شیوه آموزش سنتی، فراگیر می کوشد تا آن چه را که مدرس آموزش می دهد در همان لحظه بیاموزد. یادگیرنده نمی تواند برای تامل بیشتر،  مدرس را متوقف کند و ممکن است هنگامی که کلمات سخنران را در ذهن خود حلاجی می کند، نکات کلیدی درس را از دست بدهد. در شیوه تدریس معکوس، فراگیر با در اختیار داشتن ویدئو های آموزشی از پیش ضبط شده، جلسه آموزش را کنترل می کند. این روش همچنین کمک شایانی به افرادی که کم شنوا هستند و یا از تسلط زبانی کافی برخوردار نیستند، می نماید.

اختصاص زمان کلاس به بحث پیرامون آموخته ها و انجام تکالیف، این فرصت را به آموزگار می دهد که بتواند اشتباهات رایج فراگیران را اصلاح نماید و خطاهای یادگیری را شناسایی و رفع کند. به علاوه، پروژه های گروهی روحیه مشارکت را تقویت کرده و به دانشجویان این امکان را می دهد تا از یکدیگر بیاموزند و در انجام تکالیف برای یادگیری بهتر هم دیگر را یاری کنند.   

چالش های کلاس معکوس چیست؟

روش تدریس معکوس با وجود تمامی فوایدی که دارد، به سادگی می تواند به ورطه ی اشتباه کشیده شود. لازمه ی برگزاری کلاس معکوس به شیوه ی صحیح و کارآمد داشتن آمادگی کامل است. ضبط محتوای آموزشی نیازمند تلاش و صرف زمان است. همچنین فعالیت های قبل و حین کلاس می بایست به دقت برای فراگیران تبیین شود تا آن ها دچار سر درگمی نشوند، به درستی این شیوه آموزشی را درک کنند و برای آمادگی در کلاس ترغیب شوند. در نتیجه تدریس شیوه معکوس، زمان و انرژی بیشتری می گیرد و نیازمند یادگیری مهارت های جدید توسط مدرس است.  

فراگیران معمولا در ابتدای امر با این شیوه آموزشی مخالفت می کنند و از کمبود ارتباط چهره به چهره مدرس هنگام تدریس ناراضی هستند. همچنین دانشجویان به دلیل ترس از مطرح شدن سوالات مشکل و تمارینی که آن ها قادر به حل آن نباشند، از کلاس معکوس به خوبی استقبال نمی کنند. آن دسته از دانشجویانی که تنها کلاس ها را برای گوش دادن به سخنرانی مدرس شرکت می کنند، ممکن است به سادگی در جلسات کلاسی که به حل تمرین پرداخته می شود حضور نیابند و به کلی فواید کلاس معکوس را از دست بدهند.

در آخر نیز حتی اگر فراگیران از کلاس معکوس استقبال نمایند، ممکن است همیشه امکانات و دسترسی لازم را برای دریافت و تماشای به موقع ویدئو های آموزشی نداشته باشند.

آینده ی کلاس معکوس چگونه است؟

از آن جایی که هر روز بر محبوبیت کلاس معکوس افزوده می شود، ابزار های جدیدی نیز برای تقویت بخش خارج از کلاس طراحی و پیاده سازی می شوند. به ویژه پیشرفت تکنولوژی تلفن های هوشمند، منابع غنی آموزشی را در سطح گسترده تر و با سهولت بیشتری در هر زمان و مکانی که اراده کنند در اختیار فراگیران قرار می دهد.

در آینده کلاس های بیشتری به شیوه ی معکوس برگزار خواهند شد به طوری که تکالیف بعد کلاس جای خود را به ویدئو های آموزشی خواهند داد و پروژه های گروهی و تمارین عملی به صورت وورکشاپ در حین کلاس انجام خواهد شد. کالج ها و دانشگاه های بیشتری نیز واحد های درسی خود را به شیوه معکوس ارائه خواهند کرد و از روش های مشارکتی و فعالیت گروهی در کلاس ها بهره بیشتری خواهند برد.

پیش نیاز های آموزش به شیوه ی معکوس برای فراگیران و معلمان چیست؟

تشکیل کلاس معکوس مستلزم تغییر نقش مدرس است تا بتواند فرآیند تدریس را به شیوه ی فعال تر و تعاملی اداره کند. همچنین این شیوه نیازمند تغییر از سوی فراگیر است تا به گونه ای مشارکتی در کلاس فعالیت نماید به خصوص برای کسانی که به منفعل بودن در کلاس درس عادت داشته اند. کلاس معکوس مسئولیت بیشتری برای یادگیری به عهده ی فراگیران می گذارد در عین حال که فرصت های زیادی را نیز در اختیار آنان قرار می دهد. فعالیت های کلاسی می توانند توسط دانشجویان اداره شوند به طوری که دانشجویان از طریق مشارکت در انجام تمارین عملی در کلاس، فرآیند یادگیری را دنبال کنند. هدفی که کلاس معکوس به خوبی به آن دست می یابد، تغییر اولویت دانشجویان از فراگیری  محتوای آموزشی به تسلط کامل بر آموخته هاست.

اگر شما هم دوست دارید تدریس معکوس را انجام دهید و یا در کلاس معکوس شرکت کنید، لطفا دیدگاه ها و تجربیات خود را در بخش نظرات با ما در میان بگذارید.

هدیه ویژه: وب سایت کلاس ، اجتماع مجازی دانش آموزان و معلمان است. شما می توانید به صورت رایگان ثبت نام نمایید و به عنوان معلم درس مورد نظر خود را ایجاد کنید و یا به عنوان دانش آموز کلاس مورد علاقه خود را انتخاب کنید. این سامانه بستر مناسبی را به همراه امکانات کاملی در اختیار آموزگاران و فراگیران قرار می دهد تا بتوانند فارغ از محدودیت های زمانی و مکانی به یادگیری و آموزش بپردازند.